De IGJ in de farmacie: wat doet de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd?

Wat is de IGJ en wat doet de inspectie in de farmacie?

De IGJ houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van zorg en jeugdhulp in Nederland. Ze valt onder het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Samen met andere Europese inspecties houdt ze toezicht op de internationale markt voor geneesmiddelen en medische hulpmiddelen. Bron: IGJ, Over ons

Op haar geneesmiddelenpagina zegt de IGJ erop toe te zien dat geneesmiddelen veilig zijn.

Bij problemen grijpt de IGJ in als gevraagde verbeteringen uitblijven of als er acuut gevaar is voor de patiënt. Het CBG beoordeelt aanvragen en beslist over nationaal toegelaten geneesmiddelen, voor centraal toegelaten middelen besluit de Europese Commissie. De IGJ controleert of partijen de regels naleven en verleent geen vergunning voor het op de markt brengen.

Wat is de wettelijke basis van het toezicht?

Het toezicht rust op de Geneesmiddelenwet, de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) en de wetgeving voor medische hulpmiddelen. Artikel 100 lid 1 van de Geneesmiddelenwet belast ambtenaren van de IGJ en van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) met het toezicht op de naleving. Volgens artikel 100 lid 5 moeten die ambtenaren inspecties uitvoeren volgens ministeriële voorschriften en een verklaring over hun financiële belangen afleggen. Bron: Geneesmiddelenwet

Artikel 115 lid 1 geeft de ambtenaren de bevoegdheid om geneesmiddelen in beslag te nemen en bevelen te geven, bijvoorbeeld om de aflevering op te schorten of een apotheek te sluiten als de waarborgen ontbreken. Voor klinisch onderzoek bepaalt artikel 28 lid 1 van de WMO dat de inspectie toezicht houdt op die wet en op Verordening (EU) nr. 536/2014. Voor medische hulpmiddelen gelden de Europese verordeningen MDR (Verordening (EU) 2017/745) en IVDR (Verordening (EU) 2017/746), aangevuld met de Wet medische hulpmiddelen. Bron: IGJ, Medische technologie

Welke onderwerpen controleert de IGJ?

De geneesmiddelenpagina van de IGJ noemt klinisch onderzoek (GCP), productie (GMP), distributie (GDP), farmacovigilantie, onderzoek in laboratoria (GLP), beschikbaarheid, reclame, geavanceerde therapie (ATMP) en illegale handel. De tabel zet zes onderwerpen naast elkaar. Medische hulpmiddelen staan niet op die lijst, maar horen wel bij het toezicht. Bron: IGJ, Geneesmiddelen

Reclame, ATMP en illegale handel horen ook bij het toezicht, maar komen in dit artikel niet aan bod. Over distributie lees je meer in GDP uitgelegd.

Hoe verloopt een GMP-inspectiebezoek?

De IGJ kondigt een GMP-inspectie meestal aan met een brief, maar soms komt ze onaangekondigd. Het gaat om fabrikanten van geneesmiddelen, fabrikanten van werkzame stoffen en apotheken die bereidingen doorleveren. De aanleiding is meestal een periodieke inspectie of een nieuwe aanvraag of wijzigingsaanvraag. Ook een melding of een risicogestuurde keuze kan reden zijn.

Meestal komen twee of meer inspecteurs langs, en het bezoek duurt één of meer dagen. Het bestaat uit deze onderdelen:

• Een begingesprek met het hoger management en/of de Raad van Bestuur, de Qualified Person (QP) en/of de apotheker, met een korte bedrijfspresentatie.
• Een inspectieronde bij de faciliteiten.
• Inzage in documenten, zoals het kwaliteitssysteem.
• Gesprekken met medewerkers.
• Een eindgesprek.

Het beoordelen van documentatie is een belangrijk onderdeel van het bezoek. De IGJ verwacht het hoger management bij het begin- en eindgesprek en de QP de hele dag. Ze let onder meer op de activiteiten onder de vergunning, het farmaceutisch kwaliteitssysteem, personeel en organisatie, gebouwen en apparatuur, documentatie, productie, klachten, productdefecten en terugroepen, zelfinspectie en distributie. De lijst is niet uitputtend. Na afloop volgt een mondelinge terugkoppeling. De bestuurder ontvangt doorgaans binnen 6 weken het conceptrapport en kan reageren op feitelijke onjuistheden. Per 1 februari 2025 stuurt de inspectie een leidraad mee bij het conceptrapport, al is het gebruik daarvan niet verplicht. Daarna volgt het definitieve rapport. Meer over GMP lees je in GMP uitgelegd. Bron: IGJ, Zo ziet een GMP-inspectiebezoek eruit

Hoe werkt het toezicht op klinisch onderzoek, farmacovigilantie en GLP?

Bij alle drie inspecteert de IGJ. Bij klinisch onderzoek en farmacovigilantie volgen inspecties op meldingen of een programma.

Klinisch onderzoek (GCP)

De IGJ houdt toezicht op nationale studies onder de WMO en op internationale studies onder IC-GCP (R3). Ook geneesmiddelenstudies onder Verordening (EU) nr. 536/2014 vallen onder haar toezicht. Ze onderzoekt meldingen of signalen en houdt inspectiebezoeken. Meldingen komen onder meer van de CCMO en het CBG. Elk jaar kiest de IGJ welke organisaties of soorten studies ze inspecteert, met de grootste risico's als uitgangspunt. De CCMO en de METC's beoordelen de onderzoeksvoorstellen, de IGJ is de toezichthouder. Lees meer over GCP uitgelegd. Bron: IGJ, Klinisch onderzoek

Farmacovigilantie

Farmacovigilantie, oftewel geneesmiddelenbewaking, moet schadelijke gevolgen van het gebruik van geneesmiddelen voorkomen. De IGJ controleert of handelsvergunninghouders de Good Pharmacovigilance Practices (GVP) van het EMA naleven. Nationale inspecties volgen een programma waarin vergunninghouders op risicoprofiel zijn ingedeeld, op basis van een online vragenlijst die ze zelf invullen. Elke Europese vergunninghouder moet een Pharmacovigilance System Master File (PSMF) hebben. Bevindingen zijn kritisch (CR), belangrijk (MA) of overig (MI). Bron: IGJ, Farmacovigilantie

Laboratoriumonderzoek (GLP)

GLP is een kwaliteitssysteem voor het uitvoeren van veiligheidsstudies. Nederlandse onderzoeksinstellingen die zulke studies uitvoeren, moeten de IGJ melden dat ze GLP toepassen. Een inspectiebezoek duurt drie dagen tot wel twee weken. Bij "In Compliance" krijgt de instelling een Verklaring van naleving GLP, en na ongeveer 2 jaar volgt een nieuwe inspectie. Bij "Not in Compliance" accepteren toelatende instanties de studies van de instelling niet. Meer over GLP lees je in GLP uitgelegd. Bron: IGJ, Onderzoek in laboratoria (GLP)

Welke certificaten en rapporten zijn openbaar?

De IGJ geeft certificaten af en publiceert inspectierapporten, maar niet alles is openbaar. Houden fabrikanten zich aan de GMP-richtlijnen, dan krijgen ze een GMP-certificaat dat in heel Europa geldig is. Het certificaat wordt gepubliceerd in de EudraGMDP-databank. Volgens artikel 100b lid 1 van de Geneesmiddelenwet ontvangt de gecontroleerde het certificaat binnen 90 dagen na de inspectie, als het verslag daartoe aanleiding geeft. Bron: IGJ, GMP-inspecties en certificaten

Recente GMP- en GDP-inspectierapporten staan op de toezichtdocumenten van de IGJ. Bij routine-inspecties voor humane geneesmiddelen wordt het GMP-rapport gepubliceerd. Sinds 1 februari 2019 maakt het team farmacovigilantie alle rapporten uit het nationale inspectieprogramma openbaar, EU-inspectierapporten niet. Ook publiceert de IGJ elk jaar een overzicht van onderzoeksinstellingen met hun GLP-status.

Wat doet de IGJ bij geneesmiddelentekorten en kwaliteitsdefecten?

De IGJ en het CBG beheren samen het Meldpunt geneesmiddeltekorten en -defecten. Na een melding beoordeelt het CBG of andere medicijnen met dezelfde werkzame stof mogelijk zijn. De eerste stap van de IGJ en het CBG is een risicoanalyse, die onder meer kijkt naar de duur van het tekort en of de aandoening levensbedreigend is. Voor import uit het buitenland moet de IGJ toestemming geven. Bron: IGJ, Medicijntekorten

Iedereen die een geneesmiddel in Nederland in de handel brengt, moet kwaliteitsdefecten melden, meestal de handelsvergunninghouder. Binnen maximaal 5 dagen krijgt de melder een eerste terugkoppeling van de inspecteur. De IGJ beoordeelt het risico voor de volksgezondheid en beslist of een recall nodig is. Een recall mag pas na afstemming met de IGJ worden ingezet. De handelsvergunninghouder voert de recall uit, niet de IGJ, en de IGJ verwacht de rapportage over de recall binnen 8 weken nadat die is ingezet. Sinds 1 oktober 2024 publiceert de IGJ terugroepacties op apotheek- en patiëntniveau. Bron: IGJ, Productdefecten melden

Hoe werkt de IGJ samen met het CBG, het EMA, Farmatec en PIC/S?

De IGJ controleert of partijen de regels naleven, het CBG beoordeelt geneesmiddelen. Het CBG beschrijft het Europese netwerk van registratie-autoriteiten als een samenwerking die het EMA ondersteunt, waarin de autoriteiten het werk verdelen. Het CBG kan de IGJ om advies vragen over fabrikanten buiten Europa, op basis van gegevens uit het registratiedossier (site clearance). Signalen van het CBG en de CCMO over klinisch onderzoek kunnen tot een GCP-inspectie leiden.

Het EMA heeft een inspectieprogramma waaraan EU-inspecties op het gebied van farmacovigilantie zich houden. Fabrikanten buiten Europa worden op verzoek van het EMA periodiek geïnspecteerd, en de IGJ doet internationale GCP-inspecties op verzoek van het EMA.

Farmatec is een afdeling die zich bezighoudt met kwaliteit, beschikbaarheid en betaalbaarheid van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen. Een bedrijf vraagt een nieuwe of aangepaste groothandelsvergunning aan bij Farmatec. Een productievergunning vraagt het aan via CIBG/Farmatec, waarbij de IGJ de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport adviseert. Bron: Farmatec en IGJ, Toezicht op GDP

PIC/S is een niet-bindende, informele samenwerking tussen toezichthouders op het gebied van GMP. Het werd in 1995 opgericht als uitbreiding van de Pharmaceutical Inspection Convention (PIC) van 1970 en telt 57 deelnemende autoriteiten. De IGJ staat voor Nederland op de ledenlijst, met toetreding in november 1995. Bron: PIC/S

Wat betekent de IGJ voor wie in quality, regulatory of pharmacovigilance werkt?

Voor quality, regulatory en pharmacovigilance toetst de IGJ of het kwaliteitssysteem in de praktijk werkt. Wie in quality werkt, toont dat aan met SOP's, interne audits, trainingen en afgehandelde deviaties, en houdt het kwaliteitssysteem zo continu inspectieklaar. Lees meer over werken als quality assurance specialist, of bekijk de actuele vacatures voor quality assurance specialists en vacatures met GMP.

Een regulatory affairs specialist komt de IGJ tegen bij een aanvraag voor een productievergunning of groothandelsvergunning, of bij een wijziging daarvan. De dossiers, de gegevens in de EMA-databanken en de locatie moeten dan op elkaar aansluiten. Meer over dit vakgebied vind je bij het vakgebied quality en regulatory.

Een pharmacovigilance specialist werkt met het geneesmiddelenbewakingssysteem van de vergunninghouder, de PSMF en de procedures voor het melden van bijwerkingen. Dat zijn de onderdelen die de IGJ bij een inspectie beoordeelt. Zie werken als pharmacovigilance specialist.

Een Qualified Person heeft bij een GMP-inspectie een zichtbare rol en beantwoordt vragen over de eigen verantwoordelijkheden. Lees meer in werken als Qualified Person.

Wie in klinisch onderzoek werkt, houdt het trial master file, de rolverdeling tussen opdrachtgever, onderzoeker en CRO en de afhandeling van afwijkingen inspectieklaar.