Registratieroutes voor geneesmiddelen in Europa

Welke vier registratieroutes zijn er voor geneesmiddelen in Europa?

Zonder handelsvergunning mag een geneesmiddel niet in de handel worden gebracht. Dat staat in artikel 6 lid 1 van Richtlijn 2001/83/EG en voor Nederland in artikel 40 lid 1 van de Geneesmiddelenwet.

Volgens het EMA gelden in de EU dezelfde gegevenseisen en standaarden, welke route je ook kiest. Het dossier is in alle routes hetzelfde type document. Wat verschilt, is bij wie je indient, wie beoordeelt en wie besluit. Daarom begint de keuze van een route al in de ontwikkeling van het geneesmiddel. Lees over de rol van het EMA in wat het EMA doet en over de Nederlandse autoriteit in het CBG.

Wanneer is de gecentraliseerde procedure verplicht of mogelijk?

Een geneesmiddel uit bijlage I van Verordening (EG) nr. 726/2004 mag alleen met een Unievergunning op de markt komen (artikel 3 lid 1). Bijlage I noemt deze categorieën:

• geneesmiddelen die met een biotechnologisch proces zijn gemaakt, zoals recombinant-DNA-technologie en hybridoma- en monoklonale-antilichaammethoden
• geneesmiddelen voor geavanceerde therapie
• geneesmiddelen voor menselijk gebruik met een nieuwe werkzame stof voor aids, kanker, neurodegeneratieve aandoeningen, diabetes, auto-immuunziekten en andere immuundisfuncties of virusziekten
• weesgeneesmiddelen

Andere geneesmiddelen kunnen een Unievergunning krijgen (artikel 3 lid 2) als de werkzame stof op 20 mei 2004 nog niet in de Unie was toegelaten, of als de aanvrager aantoont dat het om een significante therapeutische, wetenschappelijke of technische innovatie gaat, of dat een Unievergunning in het belang is van de gezondheid van patiënten op Unieniveau. Volgens het EMA worden de meeste generieke geneesmiddelen en geneesmiddelen zonder recept nationaal toegelaten. Een generiek geneesmiddel van een centraal toegelaten referentiegeneesmiddel mag nationaal worden toegelaten, onder voorwaarden (artikel 3 lid 3).

Bron: Verordening (EG) nr. 726/2004, geconsolideerde tekst van 28 januari 2022.

Het Europees Parlement en de Raad bereikten op 11 december 2025 een politiek akkoord over de hervorming van de Europese geneesmiddelenwetgeving. Volgens het EMA wordt de nieuwe wetgeving in 2028 van toepassing, maar de EMA-pagina beschrijft geen concrete wijzigingen in de procedures. Of de teksten zijn aangenomen, is op die pagina niet bevestigd. Meer over dit onderwerp staat in het EU-farmaciepakket.

Hoe loopt de gecentraliseerde procedure en wie besluit?

Het EMA kan zelf geen handelsvergunning verlenen. Het CHMP beoordeelt de aanvraag en geeft een opinie, en de Europese Commissie neemt het juridisch bindende besluit.

Vooraf zijn er contactmomenten met het EMA:

• een eligibility request, tussen 18 en 7 maanden voor indiening
• de melding van de beoogde indieningsdatum, ongeveer 7 maanden vooraf
• aanbevolen pre-submission meetings, 6 tot 7 maanden vooraf
• herbevestiging van de indieningsdatum, 2 tot 3 maanden vooraf

Het dossier dien je in als eCTD (electronic common technical document) bij het EMA, dat eerst een technische validatie uitvoert. Daarna beoordeelt het CHMP wetenschappelijk, met maximaal 210 actieve dagen. Vraagt het CHMP om aanvullende gegevens, dan wordt de termijn opgeschort tot die er zijn. Bron: EMA, stap voor stap.

Na het advies besluit de Commissie binnen 67 dagen na ontvangst. Een gunstig advies bevat een ontwerp van de samenvatting van de productkenmerken (SmPC), de bijsluiter en de teksten voor de verpakking. Bij een ongunstig advies kan de aanvrager binnen 15 dagen na ontvangst herbeoordeling vragen en volgen de gronden binnen 60 dagen.

De vergunning geldt in alle EU-lidstaten en in IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. Ze is vijf jaar geldig. Na een verlenging op basis van een herbeoordeling door het EMA geldt ze voor onbepaalde tijd, tenzij de Commissie om redenen van geneesmiddelenbewaking één extra verlenging van vijf jaar besluit. Het EMA publiceert een European public assessment report (EPAR) voor elk centraal toegelaten geneesmiddel.

Hoe werken wederzijdse erkenning en de decentrale procedure?

Beide routes draaien om een referentielidstaat (reference member state, RMS) die de beoordeling aanstuurt. De CMDh (Co-ordination group for Mutual recognition and Decentralised procedures) behandelt vragen over vergunningen in deze procedures en probeert meningsverschillen tussen lidstaten over een mogelijk ernstig risico voor de volksgezondheid op te lossen. De procedures staan in hoofdstuk 4 van Richtlijn 2001/83/EG.

Bij wederzijdse erkenning bestaat er al een vergunning in de RMS. De andere lidstaten erkennen die vergunning, en de RMS maakt of actualiseert het beoordelingsrapport binnen 90 dagen na een geldige aanvraag. Een lidstaat kan alleen bezwaar maken op grond van een potentieel ernstig risico voor de volksgezondheid.

Bij de decentrale procedure heeft de aanvrager nog nergens een vergunning. De RMS stelt binnen 120 dagen de ontwerpen op van het beoordelingsrapport, de SmPC, de etikettering en de bijsluiter, en de betrokken lidstaten keuren die binnen 90 dagen goed. Het CBG beschrijft het verloop zo: de RMS circuleert op dag 70 een eerste concept van het beoordelingsrapport en op dag 120 een tweede, op basis van de antwoorden van het bedrijf.

Lukt het de CMDh niet binnen 60 dagen tot overeenstemming te komen, dan gaat het bezwaar naar het CHMP. Is iedereen het eens, dan besluit elke betrokken lidstaat binnen 30 dagen. Het resultaat is een nationale vergunning per lidstaat.

Bij de DCP levert de aanvrager na een positief resultaat Nederlandse vertalingen en mock-ups in. Wil de aanvrager Nederland als RMS, dan vraagt hij een tijdslot aan via de planningstool van het CBG, dat binnen drie weken bevestigt of weigert.

Wanneer kies je de nationale procedure?

Een nationale vergunning geldt alleen in het land waar ze wordt verleend. In Nederland verleent het CBG die vergunning. Het CBG heeft maximaal 210 dagen voor het eindbesluit; de klok kan stilstaan zodat het bedrijf vragen kan beantwoorden.

De nationale route staat niet open als de gecentraliseerde procedure verplicht is. Heeft dezelfde aanvrager al een vergunning of een lopende aanvraag in een andere EU- of EER-lidstaat, dan is volgens het CBG een MRP nodig. Artikel 18 van de richtlijn laat een lidstaat een aanvraag afwijzen als een andere lidstaat het middel al heeft toegelaten, tenzij de aanvraag onder de artikelen 28 tot en met 39 valt.

Het nationale registratienummer begint met RVG. De nationale procedure kan ook de eerste fase van een MRP zijn, met Nederland als RMS. Bron: CBG, nationale procedure.

De keuze hangt af van de categorie van het product, de landen waar de houder wil verkopen en de vraag of er al een vergunning in een lidstaat is.

Wat staat er in de handelsvergunning, de SmPC en de bijsluiter?

Een handelsvergunning is de toestemming om een geneesmiddel op de markt te brengen. Bij een positief oordeel horen ook de SmPC, de bijsluiter en de teksten voor verpakking en etikettering.

In het glossarium van het EMA staat dat de SmPC de eigenschappen en de officieel goedgekeurde gebruiksvoorwaarden van een geneesmiddel beschrijft. Dat document vormt de basis van informatie voor zorgverleners over veilig en effectief gebruik. De bijsluiter is de tekst voor wie het geneesmiddel gebruikt. Beide moeten kloppen met wat de autoriteit heeft goedgekeurd.

De autoriteit maakt een beoordelingsrapport openbaar, zonder commercieel vertrouwelijke informatie, met een samenvatting in begrijpelijke taal (artikel 21 van de richtlijn).

Na toelating blijft de productinformatie in beweging. Nieuwe veiligheidsinformatie uit de bewaking van het geneesmiddel kan leiden tot een wijziging van de SmPC en de bijsluiter. Zo hangt registratie samen met farmacovigilantie en GVP. Meer over de wet zelf lees je in de Geneesmiddelenwet uitgelegd.

Welke versnelde routes bestaan er?

Deze drie zijn aanvullingen op de gecentraliseerde procedure, geen aparte routes.

Het verzoek voor een versnelde beoordeling hoort minstens 2 tot 3 maanden voor indiening te worden gedaan. Het EMA raadt sterk een pre-submission meeting 6 tot 7 maanden voor indiening aan. Het CHMP beslist op het verzoek; die beslissing beïnvloedt de uiteindelijke opinie niet. Bron: EMA, versnelde beoordeling.

PRIME bouwt voort op bestaande instrumenten zoals wetenschappelijk advies en versnelde beoordeling en vervangt ze niet. Je krijgt een PRIME-wetenschappelijk coördinator als aanspreekpunt. Bron: EMA, PRIME.

De vier criteria voor een voorwaardelijke vergunning: een positieve verhouding tussen voordeel en risico, de waarschijnlijkheid dat de aanvrager na toelating volledige gegevens levert, een onvervulde medische behoefte en een voordeel van onmiddellijke beschikbaarheid dat groter is dan het risico. Bron: EMA, voorwaardelijke handelsvergunning. Over de strategie achter deze routes lees je meer in werken als Regulatory Affairs Manager.

Wat betekent de route voor het werk in regulatory affairs?

Een regulatory affairs specialist bereidt dossieronderdelen voor, houdt de planning bij, dient in en beantwoordt vragen van beoordelaars. De manager kiest met het team de route, het moment van indienen en de volgorde van landen.

Wie in Nederland werkt, heeft te maken met het CBG voor nationale procedures en voor de Nederlandse kant van MRP en DCP, en met het EMA voor de gecentraliseerde procedure. Wat het werk als Regulatory Affairs Specialist inhoudt, staat in de rolgids. De actuele vacatures voor Regulatory Affairs Specialist en de werkgevers die een Regulatory Affairs Specialist zoeken staan online, net als vacatures met regulatory submissions.

Meer over het vak staat in de loopbaan in regulatory affairs en bij het vakgebied Quality & Regulatory. Voor de tijd tot markttoelating lees je het blog over hoe lang het duurt voordat een geneesmiddel op de markt is.