SAS of R in klinisch onderzoek: wat zeggen FDA, ICH en de makers?

Schrijft de FDA voor welke statistische software je gebruikt?

Nee. De FDA vereist geen specifieke software voor statistische analyses. De Statistical Software Clarifying Statement van 6 mei 2015 zegt dat statistische software niet expliciet in Title 21 van de Code of Federal Regulations wordt behandeld. Het gebruikte pakket moet wel volledig in de indiening staan, met versie en build.

Dezelfde verklaring verwijst naar ICH E9: de software moet betrouwbaar zijn, en er moet documentatie van softwaretestprocedures zijn. De FDA moedigt sponsors aan om vroeg met FDA-statistici over de keuze van een pakket te overleggen. Bron: FDA, Statistical Software Clarifying Statement

Voor de datasets geldt het XPORT-formaat versie 5. De Study Data Technical Conformance Guide van oktober 2026 beschrijft dat als een open formaat, gepubliceerd door SAS Institute, dat zonder programma's van een bepaalde leverancier te converteren is. Dat betekent niet dat SAS vereist is. Bron: FDA, Study Data Technical Conformance Guide Lees ook de rolgids statistical programmer.

Wat zijn SAS en R volgens hun eigen bronnen?

SAS en R zijn talen en omgevingen waarin statistici en programmeurs analyses uitvoeren, datasets afleiden en tabellen, listings en figuren maken.

R is vrije software en de broncode is openbaar. SAS komt van één leverancier, SAS Institute. Dat is een beschrijving, geen oordeel. Bron: R Project en SAS Institute, life sciences. Bekijk de vacatures met SAS en de vacatures met R.

Wat publiceert de R Consortium over R-indieningen bij de FDA?

De R Consortium publiceert over de pilots 1, 3, 4 en 5 van zijn werkgroep. Dit zijn proefprojecten, geen beleid van de FDA. Pilot 2 komt in de bronnen van dit artikel niet voor.

Bron: R Consortium, Pilot 1 en R Consortium, Pilot 3.

Het bericht van 26 augustus 2024 over Pilot 3 heeft als titel dat Pilot 3 "Successfully Reviewed by FDA" is. Dat is de woordkeuze van de R Consortium en geen uitspraak van de FDA over beleid. De antwoordbrief van de FDA zelf is vanuit het bericht gelinkt. De FDA-bevindingen bij Pilot 1 vat dit artikel niet samen, omdat de R Consortium dat ook niet doet. Uit de bronnen blijkt ook niet dat de FDA, PMDA of EMA (European Medicines Agency) Dataset-JSON accepteren.

Wat blijft gelijk als je SAS of R gebruikt?

De standaarden en het dossier hangen niet af van de programmeertaal. CDISC (Clinical Data Interchange Standards Consortium) schrijft dat SDTM (Study Data Tabulation Model) en ADaM vereiste standaarden zijn voor indieningen bij de FDA en de PMDA. Bron: CDISC, SDTM

De FDA vraagt XPORT versie 5, met één dataset per bestand, de extensie .xpt en zonder SAS custom formats. De broncode waarmee de ADaM-datasets en de tabellen en figuren van de primaire en secundaire werkzaamheidsanalyses zijn gemaakt, lever je aan als ASCII-tekst. Software en versie staan in de Analysis Data Reviewer's Guide (ADRG).

De PMDA vraagt de programma's voor de belangrijkste resultaten over werkzaamheid en veiligheid. Die zijn niet beperkt tot bepaalde software of versies, en de omgeving staat in de reviewer's guide. De bron is een voorlopige Engelse vertaling van 8 april 2024; bij verschil prevaleert de Japanse tekst. Bron: PMDA, Technical Conformance Guide

Bekijk de vacatures met CDISC, vacatures met SDTM en vacatures met ADaM.

Hoe wordt statistische software gevalideerd?

Er zijn twee lagen: validatie van het softwarepakket en kwaliteitscontrole van het werk dat je ermee maakt. ICH E6(R3) vraagt om beide, in verschillende secties. Voor de status van E6(R3) verwijst de EMA-pagina: de principes en Annex 1 zijn in de EU van kracht sinds 23 juli 2025, Annex 2 en de geconsolideerde tekst gaan in per 15 januari 2027. Dit kan nog wijzigen.

ICH E9 sectie 5.8 vraagt dat de software voor datamanagement en statistische analyse betrouwbaar is en dat er documentatie van softwaretestprocedures beschikbaar is. Bron: EMA, ICH E9

ICH E6(R3) sectie 3.16.2 vraagt gedocumenteerde kwaliteitscontrole van statistische programmering, herleidbare datatransformaties en bewaarde programmeerrecords. Sectie 4.3.4 legt de validatiestatus bij de verantwoordelijke partij, op basis van een risicobeoordeling. Bron: EMA, ICH E6

De R Foundation for Statistical Computing heeft een validatiedocument gepubliceerd (versie van 12 maart 2026). Volgens dat document kan R, gebruikt op een gekwalificeerde manier, de eisen voor gevalideerde systemen ondersteunen. De organisatie die R gebruikt, bepaalt zelf of Part 11 (21 CFR Part 11) en validatie op haar systemen van toepassing zijn. Bron: R Foundation, validatiedocument

Daarnaast hoort bij elke afleiding te staan welke softwareversie en welk besturingssysteem zijn gebruikt, zodat een analyse later opnieuw kan worden uitgevoerd. Zie ook computersysteemvalidatie, het overzicht van ICH-richtlijnen, GCP uitgelegd en statistiek in klinisch onderzoek.

Welke taken doe je in SAS of R, en wie werkt ermee?

Je leidt ADaM-datasets af uit SDTM, maakt TLF's en voert de analyses uit het analyseplan uit. De statistical programmer schrijft de programma's volgens het plan van de biostatisticus, en de clinical data manager levert de gecontroleerde data. Lees de rolgids biostatistician en de rolgids clinical data manager.

Een werkgever kiest de taal, en de vacature laat zien welke taal bij een team hoort. Bekijk de vacatures voor statistical programmers en de vacatures voor biostatistici. Welke taal vaker voorkomt of beter is, laten de bronnen van dit artikel open.