Werken als biostatisticus

Wat doet een biostatisticus in klinisch onderzoek?

Een biostatisticus past statistiek toe op de vragen die een klinische studie moet beantwoorden. Het werk begint bij die vragen en eindigt bij de zekerheid van de uitkomst, bijvoorbeeld uitgedrukt in een betrouwbaarheidsinterval of een p-waarde. Volgens ICH E9 heet deze rol de trial statistician, en E9 gaat ervan uit dat de verantwoordelijkheid voor het statistische werk bij een gekwalificeerde en ervaren statisticus ligt. ICH E6(R3) noemt biostatistici in sectie 3.4 als voorbeeld van gekwalificeerde functies. Die richtlijn geldt in de EU sinds 23 juli 2025 voor de principes en Annex 1, en Annex 2 volgt op 15 januari 2027. Controleer de actuele stand op de EMA-pagina over ICH E6.

De biostatisticus bepaalt niet welk geneesmiddel wordt ontwikkeld en neemt geen klinische beslissingen. De klinische vraag komt van clinici; de biostatisticus vertaalt die vraag naar een toetsbare vraag met een passende methode.

Welke taken bij de functie horen, staat in de vacature. Bekijk de actuele vacatures voor biostatistici of lees meer over het vakgebied klinisch onderzoek.

Waar in een klinische studie werkt een biostatisticus?

Het werk loopt door de hele studie heen, van het ontwerp tot de rapportage. De tabel laat zien welk werk bij welke fase hoort.

Het protocol maakt onderscheid tussen wat bevestigend en wat verkennend is. Volgens ICH E9 gelden alleen analyses die in het protocol zijn voorzien als bevestigend, en verkennende studies kunnen niet de basis zijn voor formeel bewijs van werkzaamheid. Het protocol benoemt ook één primaire variabele. Die achteraf herdefiniëren na ontblinding is bijna altijd onaanvaardbaar.

Wie wil zien hoe deze fasen in de praktijk verlopen, leest klinisch onderzoek in fasen. Vacatures met de skill clinical trial design vragen om dit ontwerpwerk.

Wat staat er in een statistisch analyseplan?

Een statistisch analyseplan (SAP) legt vast hoe de studie wordt geanalyseerd, voordat de resultaten bekend zijn. Volgens ICH E9 mag het SAP een apart document zijn dat na het protocol wordt afgerond. Het plan wordt beoordeeld en zo nodig bijgewerkt na de blinde data review, en het is afgerond voordat de blindering wordt verbroken. De blinde data review is het controleren van de data tussen het einde van de studie en het verbreken van de blindering.

In het SAP staat ook welke deelnemers in de analyseset zitten. Volgens ICH E9 omvat het intention-to-treat principe alle gerandomiseerde deelnemers, en de per-protocolset is een tweede set.

ICH E6(R3) vraagt in bijlage B.10 van het protocol om de statistische methoden, de timing van interim analyses en de criteria om de studie te stoppen. Ook het geplande aantal deelnemers, met de reden voor die keuze, hoort erin.

De steekproefgrootte moet groot genoeg zijn voor een betrouwbaar antwoord op de gestelde vragen (ICH E9, sectie 3.5). Daarvoor specificeer je onder meer:

• de primaire variabele en de toetsstatistiek
• de alternatieve hypothese bij de gekozen dosis, met het te detecteren behandelverschil
• de kans op een type I fout (de nulhypothese onterecht verwerpen), conventioneel 5% of lager
• de kans op een type II fout (de nulhypothese onterecht niet verwerpen), conventioneel 10% tot 20%
• de omgang met uitval en protocolschendingen

ICH E6(R3) sectie 3.16.2 eist van de sponsor een statistisch analyseplan dat bij het protocol past, tenzij het protocol de analyse al voldoende beschrijft. Voor geneesmiddelenonderzoek biedt de CCMO een Engelstalig protocolsjabloon, al is het gebruik niet verplicht. De CCMO-pagina over het protocol zegt niets over de statistische inhoud.

Wat is een estimand en waarom bepaalt het de analyse?

Een estimand is een nauwkeurige beschrijving van het behandeleffect dat past bij de klinische vraag achter een studiedoel. Het addendum ICH E9(R1) op E9 is de huidige herziening en geldt in de EU sinds 30 juli 2020. De zorg is dat een gerapporteerd behandeleffect verkeerd wordt begrepen, dus de statistische analyse moet op de estimand zijn afgestemd. Bron: ICH E9(R1)

Een tussentijdse gebeurtenis (intercurrent event) is een gebeurtenis na de start van de behandeling die de interpretatie of het bestaan van de metingen beïnvloedt, zoals stoppen met de behandeling, extra behandeling of overlijden. Anders dan ontbrekende data hoeft zo'n gebeurtenis niet vermeden te worden: ze komt ook in de praktijk voor en hoort expliciet in de klinische vraag. De richtlijn beschrijft vijf strategieën om ermee om te gaan, en niet voor elke gebeurtenis hoeft dezelfde strategie te worden gebruikt.

Eerst kies je de estimand, dan de schattingsmethode (estimator) en het getal dat daaruit komt (estimate). Een sensitivity analysis toetst hoe robuust de conclusies zijn, en voor belangrijke estimands bij regelgevende besluiten wordt die gepland. Het ontwerp van de studie, inclusief de datacollectie en de timing van tussentijdse gebeurtenissen, moet bij de estimands passen. Volgens ICH E8(R1) definieert het protocol de estimands volgens het kader van E9(R1). E8(R1) geldt in de EU sinds 14 april 2022.

Wat doet een biostatisticus bij tussentijdse analyses en een data monitoring committee?

Een biostatisticus plant tussentijdse analyses en bereidt ze voor, met aandacht voor de blindering. Een interim analyse vergelijkt behandelarmen op werkzaamheid of veiligheid vóór de formele afronding van de studie. Omdat die analyses de interpretatie beïnvloeden, worden ze vooraf in het protocol beschreven (ICH E9, sectie 4.5).

Gaat een interim analyse over stoppen, dan gebruik je een groepssequentieel ontwerp (group sequential design). De procedures moeten de totale kans op een type I fout beheersen.

De EMA-richtlijn voor data monitoring committees omschrijft een data monitoring committee (DMC) als een groep onafhankelijke experts buiten de studie. Het beoordeelt de voortgang, de veiligheidsdata en zo nodig kritieke werkzaamheidseindpunten, en geeft aanbevelingen. De uitvoering van een aanbeveling blijft bij de sponsor. Niet elke studie heeft een DMC nodig. ICH E9 noemt zo'n extern committee vooral voor studies met groot belang voor de volksgezondheid.

Naast gekwalificeerde clinici hoort biostatistische expertise bij een DMC. Medewerkers van de sponsor en onderzoekers horen er niet in. Een statisticus kan als onafhankelijk lid van het committee zitten. De analyses voor het committee kunnen ook worden voorbereid door een statisticus buiten het geblindeerde studieteam, zodat de uitkomsten niet bij de mensen komen die de studie uitvoeren.

De richtlijn over adaptieve ontwerpen, ICH E20, is per 5 november 2026 nog een concept. Die richtlijn gaat over bevestigende studies met een adaptief ontwerp, waarin vooraf vastgelegde aanpassingen mogelijk zijn op basis van een interim analyse.

Waarin verschilt een biostatisticus van een statistical programmer?

Een biostatisticus ontwerpt en analyseert, en een statistical programmer bouwt de datasets en outputs. De twee functies controleren elkaar.

Waar het werk samenkomt, is de controle op de outputs. ICH E6(R3) sectie 3.16.2 eist gedocumenteerde kwaliteitscontrole van statistische programmering en data-analyse.

Lees meer in werken als statistical programmer of bekijk de vacatures voor statistical programmers.

Met wie werkt een biostatisticus samen en waar werk je?

Een biostatisticus werkt samen met clinici, datamanagers, statistical programmers, medical writers en regulatory affairs. De clinicus levert de klinische vraag en de interpretatie, en de datamanager zorgt dat de data schoon en consistent zijn.

De werkgever bepaalt de omgeving:

• Bij een CRO werk je aan studies van verschillende opdrachtgevers (sponsors). Lees meer over contract research organisaties.
• Bij een farmaceutisch of biotechbedrijf werk je aan het ontwikkelprogramma van de eigen producten.
• Bij een bedrijf voor medische hulpmiddelen werk je aan het ontwerp en de analyse van klinische onderzoeken naar hulpmiddelen.
• In een universitair medisch centrum of onderzoeksinstituut ondersteun je onderzoekers bij hun eigen studies en publicaties.

Bekijk de werkgevers die biostatistici zoeken voor een overzicht. Meer over twee collega-functies staat in werken als clinical data manager en werken als medical writer.

Welke opleiding past bij een biostatisticus?

Er is geen vaste route, en elke werkgever stelt eigen eisen in de vacature. Een master in statistiek, biostatistiek of een aanverwant kwantitatief vakgebied past bij het werk. Kennis van klinisch onderzoek en de richtlijnen ICH E9, E9(R1) en E6(R3) wordt in het werk geleerd of meegenomen uit een eerdere opleiding of functie.

Het overzicht van alle opleidingen staat bij opleidingen voor een carrière in life sciences. Zie ook de vacatures met de skill biostatistics.

Ook de vakgemeenschap is een plek om het vak te volgen. PSI (Statisticians in the Pharmaceutical Industry) is een non-profitorganisatie, gerund door en voor leden, opgericht in 1977 voor statistici in de farmaceutische industrie.

Bij het werk horen statistische theorie, statistiek kunnen uitleggen aan niet-statistici, nauwkeurigheid, programmeren en goed Engels voor richtlijnen en studiedocumentatie. SAS en R zijn talen waarin het vakgebied werkt.

Hoe groei je door als biostatisticus?

Functietitels verschillen per werkgever. Een loopbaan kan lopen van junior biostatisticus via biostatisticus en senior biostatisticus naar principal biostatisticus. Senioren bewaken de statistische kwaliteit van een studie of programma, adviseren bij overleg met toezichthouders en begeleiden collega's.

Een lead biostatisticus voert de statistische aansturing van een ontwikkelprogramma of therapeutisch gebied. Dat is een inhoudelijke rol, geen leidinggevende. Leidinggevende rollen zijn teamleider of manager biostatistiek, bij een CRO of een farmaceutisch bedrijf.

Zijwaartse stappen zijn mogelijk naar aanpalende kwantitatieve functies, zoals epidemiologie, health economics of data science, of naar statistical programming.