Analist worden: welke mbo- en hbo-laboratoriumopleidingen passen bij je?

Welke opleidingen leiden op tot analist of laborant?

Er zijn vier routes naar het werk als analist of laborant: drie in het mbo en één in het hbo.

De functienaam wisselt per werkgever, dus let op de vacaturetekst en niet alleen op de titel. Wat het werk inhoudt, staat in werken als laborant of analist. Bekijk ook de vacatures voor laboranten.

Hoe is het mbo voor analisten opgebouwd?

Het mbo voor analisten draait om het kwalificatiedossier Analisten, met crebonummer 23380. Het is gewijzigd in 2024 en geldig vanaf 1 augustus 2024. Bron: SBB, kwalificatiedossier Analisten

Een opleiding bestaat uit het basisdeel, het profieldeel en keuzedelen. Het basisdeel bevat de kerntaken "Bereidt analyses voor" en "Voert technieken uit ten behoeve van de analyse en rapporteert", plus Nederlandse taal, rekenen, loopbaan en burgerschap, en voor niveau 4 Engels. Het profieldeel geeft de twee niveau 4-kwalificaties de extra kerntaken "Voert analyses uit" en "Ondersteunt onderzoek"; allround laborant heeft geen extra kerntaken.

Keuzedelen verbreden of verdiepen je opleiding en tellen samen voor 15 procent van de opleidingstijd. Het eerstvolgende onderhoudsmoment van het dossier is 2027-2028, en dat kan het dossier nog wijzigen.

Wat is het verschil tussen allround laborant, biologisch medisch analist en chemisch fysisch analist?

Allround laborant is de vakopleiding op niveau 3. Je voert eenvoudige tests, metingen en routinematige analyses uit en controleert of grondstoffen en producten aan de kwaliteitseisen voldoen, bijvoorbeeld bij chemische bedrijven of milieu- en keuringsdiensten.

Biologisch medisch analist is de middenkaderopleiding op niveau 4 voor materiaal van levende organismen. Je werkt in de bioindustrie, ziekenhuizen, keuringsdiensten of onderzoek, op de vakgebieden klinische chemie, biochemie, biotechnologie, pathologie en microbiologie.

Chemisch fysisch analist is ook een middenkaderopleiding op niveau 4. Je analyseert chemische en natuurkundige eigenschappen van bijvoorbeeld medicijnen of afvalwater, in de chemische of farmaceutische industrie. Het valideren van analyses hoort bij het werk.

Kies je richting op wat je wilt onderzoeken: cellen, weefsel en biomoleculen, of stoffen en kwaliteitseisen. Zie werkgevers die laboranten zoeken voor werkgevers met laborantvacatures.

Hoe loopt een mbo-opleiding bij een school, bijvoorbeeld Summa?

Summa College is een voorbeeld van één school, en andere scholen kunnen anders zijn. Via Summa Laboratorium biedt Summa Allround laborant, Biologisch medisch analist en Chemisch-fysisch analist aan, alle drie als bol. Bron: Summa Laboratorium

Bij de analistopleidingen gaat een basis van 1,5 jaar vooraf aan 2,5 jaar specialisatie. Volgens Summa kun je voor de analistopleidingen onder meer starten met een vmbo-diploma (kader, gemengde of theoretische leerweg), een diploma Allround Laborant of een havo/vwo-diploma met het profiel Natuur & Techniek of Natuur & Gezondheid. Met een diploma Allround Laborant of een van die havo/vwo-profielen kun je in het tweede leerjaar starten. De volledige lijst staat op de pagina van de school.

Volgens Summa leer je in het eerste jaar en het begin van het tweede jaar vooral op school en maak je kennis met stagebedrijven. In het tweede leerjaar kies je tussen Chemisch Fysisch Analist en Biologisch Medisch Analist, en in het derde en vierde jaar loop je stage in de richting van je specialisatie. De verdeling is 30 procent stage en 70 procent school; bij allround laborant is dat 35 procent stage en 65 procent school, met een halfjaarsstage van 20 weken in het derde jaar.

Lees meer over stage lopen in farma, biotech en medtech.

Bol of bbl: hoe werken leren en stage in het mbo?

Volgens SBB is bol een dagopleiding met een stage als praktijkonderdeel, ook beroepspraktijkvorming (bpv) genoemd. Bbl combineert werken en leren: je werkt vier dagen per week in het bedrijf en gaat één dag naar school. Beide leiden tot een diploma. Bron: SBB, stagiairs zoeken en begeleiden

Stages en leerbanen vinden plaats bij een erkend leerbedrijf, een organisatie die voldoet aan de eisen die SBB stelt. Een ervaren medewerker is praktijkopleider en begeleidt je op de werkvloer.

Bij bbl heb je dus een leerbedrijf nodig voordat je start. Of een analistopleiding ook als bbl bestaat, staat op de pagina van de school; Summa noemt de analistopleidingen alleen als bol. De kwalificatiestructuur van SBB legt de eisen per opleiding vast en wordt door SBB onderhouden.

Welke hbo-opleidingen sluiten aan op het laboratoriumwerk?

Hieronder vier voorbeelden van voltijd hbo-bachelors die aansluiten op laboratoriumwerk, drie met Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek en één met Chemie. Er zijn meer hogescholen met vergelijkbare opleidingen.

Bij Hogeschool Leiden, Hogeschool Rotterdam en Avans sluit je af met een afstudeerstage of afstudeeronderzoek. Bij Hogeschool Leiden draait het vierde jaar om een eigen project op een onderzoekslab, en bij Hogeschool Rotterdam is het hele jaar een stage bij een organisatie die je zelf kiest. Avans kent in jaar 4 afstudeeronderzoek en stage.

De hogeschoolpagina's noemen functies als research analist en onderzoeksanalist, maar ook medisch analist en laborant. Het hbo legt meer nadruk op zelf een onderzoek opzetten, een methode kiezen en resultaten verantwoorden. Voor de biologische kant vind je meer in het vakgebied biotechnologie; voor de chemische kant geven de vacatures voor analytisch chemici een beeld.

Hoe stroom je door van mbo naar hbo of van niveau 3 naar niveau 4?

Doorstromen kan binnen het mbo van niveau 3 naar niveau 4, en van mbo niveau 4 naar het hbo. Het overzicht van opleidingen voor een carrière in life sciences geeft het brede beeld.

Volgens SBB ligt met een diploma biologisch medisch analist of chemisch fysisch analist doorstroom naar Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek, hbo Chemie of Bio-informatica voor de hand. Vanuit allround laborant kun je doorgroeien naar niveau 4, en ook naar de niveau 4 opleiding Apothekersassistent.

De HAN accepteert een mbo-, havo- of vwo-diploma, maar verwacht voor wiskunde en scheikunde examenniveau havo. Als mbo'er kun je die stof in de zomer opfrissen. Hogeschool Leiden accepteert mbo niveau 4, en biologie is daar geen verplicht vak. Avans raadt havo-kennis van wiskunde B, scheikunde en natuurkunde sterk aan en biedt een opfriscursus.

Na de bachelor noemt de HAN een pre-master en daarna een master; Hogeschool Leiden en Avans noemen masters aan universiteiten.

Is een diploma verplicht en wat leer je in de praktijk?

Nee, voor de drie mbo-kwalificaties is geen diploma wettelijk verplicht. Wel gelden wettelijke regels over veiligheid, gezondheid en milieu, en het SBB-dossier neemt die als kennisitem op.

Volgens het dossier bestaat een groot deel van het werk uit handelingen volgens standaard regels en procedures, en moet je bij een afwijking of foutmelding de situatie inschatten en de juiste actie nemen. Voor niveau 4 lees je Engelstalige handleidingen en vakliteratuur.

Wat een werkgever vraagt, staat in de vacature. Een GMP-lab, een onderzoekslab en een diagnostisch lab kennen andere kwaliteitsregels; lees werken als laborant of analist en GMP uitgelegd. Bekijk ook de vacatures waarin GMP wordt gevraagd en de vacatures voor QC-analisten.

De vaardigheden die elke opleiding traint, zijn nauwkeurig werken, procedures volgen, vastleggen en afwijkingen herkennen. Deze vaardigheden zijn ook de basis van labwerk in pharma, biotech en medtech. De kwaliteitsregels van het lab zelf leer je daarbij nog.