Quality control analyst in de farma: wat doet een QC-analist?

Wat doet een quality control analyst in de farmaceutische industrie?

In het laboratorium ontvangt of neemt de analist monsters, bereidt standaarden en reagentia volgens procedure en voert de analyse uit op gekalibreerde en gekwalificeerde apparatuur. Uitkomsten en berekeningen legt de analist direct vast, en een collega verifieert het werk. Afwijkende of onverwachte resultaten meldt de analist aan de leidinggevende. De specificatie stelt de analist niet zelf vast. Bekijk de actuele vacatures voor een quality control analyst om te zien welke taken werkgevers bij die titel noemen.

Volgens Chapter 6 van de Europese GMP-richtlijn is Quality Control niet beperkt tot laboratoriumwerk. De afdeling moet betrokken zijn bij alle beslissingen die de kwaliteit van het product kunnen raken, en ze is onafhankelijk van productie. De richtlijn omschrijft QC als het deel van GMP dat gaat over bemonstering, specificaties en testen, en over de documentatie en vrijgaveprocedures die waarborgen dat materialen en producten niet worden vrijgegeven voordat hun kwaliteit bevredigend is bevonden.

Wat is het verschil tussen QC, QA en validatie?

Een QC-analist werkt met monsters en vraagt of een monster aan de specificatie voldoet en of de test goed is uitgevoerd. QA werkt met het systeem en vraagt of de procedures goed zijn gevolgd en vastgelegd. Een validation engineer werkt met bewijs en vraagt of apparatuur, processen en methoden kunnen aantonen dat ze doen wat nodig is.

Stel dat QC een resultaat buiten specificatie meldt. QA bewaakt dan dat het onderzoek volgens procedure verloopt, en de validation engineer kijkt of de apparatuur of methode gekwalificeerd en gevalideerd was. De verdeling verschilt per bedrijf. Lees bij een vacature daarom de taken in de functieomschrijving, niet alleen de titel. In sommige bedrijven beoordeelt QC het batchdossier, in andere QA. Lees ook de gids over werken als quality assurance specialist en de gids over werken als validation engineer.

Welke monsters en tests voert een QC-analist uit?

Een QC-analist test monsters die volgens een goedgekeurde procedure zijn genomen. Bemonstering is een handeling waarbij slechts een klein deel van een batch wordt genomen, dus de monsters moeten representatief zijn. Annex 8, Sampling of Starting and Packaging Materials, zegt voor uitgangs- en verpakkingsmaterialen dat geldige conclusies over de hele batch niet kunnen rusten op niet-representatieve monsters. Monstercontainers krijgen een etiket met onder meer het batchnummer en de bemonsteringsdatum.

Voor een nieuw geneesmiddel gaat het om de algemeen toepasselijke tests uit ICH Q6A: beschrijving, identificatie, gehalte en onzuiverheden. Daar kunnen specifieke tests bij komen.

Chromatografie bepaalt gehalte en onzuiverheden, en dezelfde procedure kan voor beide dienen. Zie vacatures waarin HPLC wordt genoemd voor werkgevers die die techniek vragen. Volgens Annex 1, Manufacture of Sterile Medicinal Products, kan de steriliteitstest op het eindproduct de steriliteit niet waarborgen van een product dat niet aan zijn ontwerp-, procedure- of validatieparameters voldoet. In-processcontroles volgen methoden die QC heeft goedgekeurd, ook als productiepersoneel ze uitvoert.

Op welke normen en specificaties werkt QC?

De specificatie is een lijst van tests, verwijzingen naar analysemethoden en acceptatiecriteria waaraan een product moet voldoen. De autoriteiten keuren die goed als voorwaarde van de vergunning, en de specificatie is één deel van de totale control strategy. De methode staat in het dossier van de handelsvergunning of komt uit de Europese Farmacopee. Een wijziging gaat via change control en kan regulatory affairs raken, dus de analist past de methode niet zelf aan.

Volgens het verdrag over de samenstelling van een Europese farmacopee (1964) nemen de verdragsluitende landen maatregelen opdat de monografieën van de Europese farmacopee de officiële normen op hun grondgebied worden. Waar een officieel erkende compendiële referentiestandaard bestaat, gebruikt QC die bij voorkeur als primaire standaard (Chapter 6, paragraaf 6.20).

Volgens ICH Q2(R2), aangenomen op 1 november 2023, is validatie bedoeld om aan te tonen dat een analysemethode geschikt is voor het beoogde gebruik. De validatietests behandelen onder meer specificiteit, bereik, juistheid, precisie en robuustheid. Het overzicht van ICH-richtlijnen zet de richtlijnen op een rij. Gaat een methode naar een ander laboratorium, dan volgt een overdrachtsprotocol met acceptatiecriteria en een vergelijking van de resultaten. Afwijkingen van dat protocol worden onderzocht voordat de overdracht wordt afgesloten.

Wat doet QC bij stabiliteitsonderzoek en referentiemonsters?

QC voert het stabiliteitsprogramma uit. Monsters worden op de tijdpunten uit het protocol uit de stabiliteitskamers gehaald, getest, en de resultaten worden getrend. Het protocol loopt tot het einde van de houdbaarheidsperiode en bevat onder meer het aantal batches per sterkte, de testmethoden, de acceptatiecriteria en de testintervallen. Tenzij anders onderbouwd, neemt het programma ten minste één batch per jaar op van elke sterkte en elk primair verpakkingstype, behalve als er dat jaar niets is geproduceerd.

ICH Q1A(R2) beschrijft de stabiliteitsstudies voor een registratieaanvraag; ook daar moeten de analysemethoden volledig gevalideerd en stabiliteitsindicerend zijn. Bij het doorlopende stabiliteitsprogramma wordt een afwijkende trend onderzocht, net als een OOS-resultaat. Een bevestigd OOS-resultaat of een significante negatieve trend die op de markt gebrachte batches raakt, wordt gemeld aan de bevoegde autoriteiten.

Referentiemonsters bewaart QC om een batch later opnieuw te kunnen analyseren, bijvoorbeeld bij een klacht. Bewaarmonsters zijn volledig verpakte eenheden, bedoeld om presentatie, verpakking, etikettering, batchnummer en vervaldatum te kunnen beoordelen. De herziene versie van Annex 19, Reference and Retention Samples is volgens de Volume 4-pagina van de Europese Commissie van toepassing sinds 24 september 2026. Referentie- en bewaarmonsters van elke batch eindproduct worden ten minste één jaar na de vervaldatum bewaard.

Wat gebeurt er bij een OOS-resultaat?

Een OOS-resultaat (Out Of Specification) is elk testresultaat buiten de specificatie of het acceptatiecriterium. Chapter 6 eist een procedure voor het onderzoek van OOS- en Out Of Trend-resultaten. De FDA beschrijft de aanpak in een richtlijn uit mei 2022. Dat zijn Amerikaanse, niet-bindende aanbevelingen, dus geen EU-regel.

Eerst het laboratorium

Volgens de FDA-richtlijn is de eerste vraag of het laboratorium een aanwijsbare oorzaak heeft, zoals een rekenfout, een storing aan een instrument, een verkeerde standaard of een bereidingsfout. De analist legt vast wat er is gebeurd, bewaart de testpreparaten en laat de leidinggevende kijken. Die controleert de ruwe data, zoals chromatogrammen en spectra, en de berekeningen. Een OOS-resultaat wordt niet aan een analytische fout toegeschreven zonder onderzoek dat een laboratoriumoorzaak duidelijk vaststelt. Hertesten mag alleen volgens een plan dat vooraf is vastgelegd. Testen tot het resultaat voldoet, noemt de FDA onwetenschappelijk en onaanvaardbaar.

Daarna het onderzoek op grote schaal

Is er volgens diezelfde richtlijn geen duidelijke laboratoriumfout, dan volgt een uitgebreid onderzoek onder leiding van de kwaliteitseenheid (Quality Unit), met alle betrokken afdelingen. Dat omvat een review van productie- en bemonsteringsprocedures en kan extra laboratoriumtests bevatten. Ook het effect op batches die al zijn gedistribueerd wordt beoordeeld. Zelfs bij een afgekeurde batch moet het onderzoek uitmaken of het resultaat bij andere batches of producten hoort. Het eindoordeel over de batch ligt niet bij de analist. De Qualified Person is ervoor verantwoordelijk dat de onderzoeken voldoende zijn afgerond om de certificering te ondersteunen.

Hoe borg je data-integriteit in het laboratorium?

Data-integriteit betekent in het laboratorium dat ruwe data worden bewaard, dat elk resultaat herleidbaar is tot wie het wanneer met welke apparatuur maakte, en dat correcties zichtbaar blijven. Een resultaat wordt niet aangepast of weggelaten. Volgens de EMA-vragen en -antwoorden over GMP en GDP is de belangrijkste verwachting dat aan de ALCOA-principes wordt voldaan: Attributable, Legible, Contemporaneous, Original en Accurate.

Een printout kan data weglaten. Daarom beoordeelt de reviewer ruwe elektronische data en audit trails, niet alleen het eindresultaat. Systemen als een LIMS en een chromatografiedatasysteem leggen audit trails vast die worden gecontroleerd. Annex 11 (revisie van januari 2011) vraagt om een extra controle op juistheid van kritische, handmatig ingevoerde data door een tweede operator of gevalideerde elektronische middelen, en om identificatie van de operator met datum en tijd. Een herziene Annex 11 was in consultatie, maar de Volume 4-pagina zegt niet wanneer de definitieve tekst geldt; tot dan is Annex 11 van januari 2011 de geldende versie.

Werkgevers noemen ALCOA en LIMS in hun vacatures: zie de vacatures waarin ALCOA wordt genoemd en de vacatures met LIMS.

Wat is de rol van QC bij batchvrijgave en de Qualified Person?

QC levert de testresultaten en de beoordeling tegen de specificatie. Het hoofd QC keurt uitgangsmaterialen, verpakkingsmaterialen en producten goed of af. Wie het batchdossier beoordeelt, QC of QA, verschilt per bedrijf. De Qualified Person (QP) certificeert de batch. Een QC-analist certificeert of geeft een batch dus niet vrij.

Volgens Annex 16, Certification by a Qualified Person and Batch Release, in werking sinds 15 april 2016, zorgt de QP onder meer dat alle productie- en testactiviteiten volgens GMP zijn uitgevoerd en dat de QC-testdata van het eindproduct voldoen aan de specificatie in de handelsvergunning. De QP is een aparte, wettelijk gedefinieerde functie. Wie die stap overweegt, leest de route naar de functie van Qualified Person.

Waar werkt een QC-analist en hoe ziet de Nederlandse context eruit?

Een fabrikant van geneesmiddelen heeft een eigen QC-afdeling met een of meer controlelaboratoria. Een contractlaboratorium of CDMO voert analyses uit voor opdrachtgevers. Het gebruik van externe laboratoria volgens Chapter 7, Outsourced activities, kan om bepaalde redenen worden geaccepteerd, maar dat moet in de QC-records staan. Bij een biotechbedrijf in de ontwikkelfase kan een kleiner team meerdere taken combineren, van methodeoverdracht tot stabiliteit. Biologische producten brengen eigen methoden mee, zoals potency-tests.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) inspecteert fabrikanten in binnen- en buitenland op naleving van de Europese GMP-richtlijn. Bij een inspectiebezoek loopt de inspectie de faciliteiten langs, zoals productie, analyse of opslag, en beoordeelt ze documenten en het kwaliteitssysteem. Uitbestede analyse valt daar ook onder. Een analist moet bij zo'n inspectie kunnen uitleggen wat hij of zij deed en waar de data staan. Bekijk werkgevers met QC-vacatures.

Welke opleiding en vaardigheden horen erbij en hoe groei je door?

Een opleiding in analytische of biomedische laboratoriumtechniek, chemie, biologie, farmacie of biotechnologie past bij het werk. De GMP-richtlijn stelt geen opleidingseis, maar vraagt om voldoende gekwalificeerd en getraind personeel (Chapter 2). Wat een werkgever precies vraagt, staat in de vacature.

Twee voorbeelden van hbo-opleidingen van Hogeschool Leiden. De bachelor Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek leidt op tot biomedisch analist, voltijd in 3 of 4 jaar. De route van 3 jaar is voor studenten met een mlo-4-diploma of een geschikt vwo-diploma. De opleiding noemt quality control analist als beroep, maar GMP niet. De bachelor Chemie duurt 4 jaar voltijd en kent in het tweede jaar een specialisatie in analytische chemie. Het zijn voorbeelden, geen complete lijst. GMP leer je via training en werk.

Belangrijke vaardigheden zijn:

• nauwkeurig werken, rekenen en data lezen
• vastleggen op het moment van handelen
• Engels lezen, van methoden, dossiers en richtlijnen
• een afwijking durven melden
• samenwerken

Instroom kan vanuit een laboratoriumopleiding, als analist of laboratoriumtechnicus, vanuit onderzoek of vanuit productie. Doorgroei kan naar senior analist, teamleider, laboratoriumleider of hoofd QC, of naar een specialisatie in een techniek zoals chromatografie of microbiologie. Je kunt ook kiezen voor methodevalidatie en -overdracht, stabiliteit, of zijwaarts naar QA, validatie of regulatory affairs. Titels verschillen per bedrijf.

Bekijk vacatures waarin quality control wordt gevraagd en vacatures voor een analytical chemist. Ben je al laboratoriumtechnicus, lees dan de gids over werken als laboratory technician. Kijk ook eens naar het vakgebied kwaliteit en regelgeving.