Validation engineer in de farma: wat doet een validation engineer?

Wat doet een validation engineer in de farmaceutische industrie?

Een validation engineer plant, voert uit of begeleidt kwalificatie- en validatieactiviteiten, en rapporteert erover. Het werk loopt in projecten, zoals een nieuwe cleanroom, een overgedragen product of een nieuw computersysteem. De engineer produceert niet en keurt niet namens QA goed. Wel levert hij of zij het bewijs waarop anderen hun oordeel baseren, zo vastgelegd dat een inspecteur het later kan nalezen.

Annex 15 vraagt fabrikanten de kritische aspecten van hun werk te beheersen met kwalificatie en validatie, gedurende de levenscyclus van product en proces. De omvang van dat werk volgt uit een onderbouwde risicobeoordeling. Volgens de overzichtspagina van EudraLex Volume 4 is Annex 15 sinds 1 oktober 2015 in werking, en meldt die pagina per 5 november 2026 geen lopende herziening. Bekijk de actuele vacatures voor een validation engineer om te zien welke taken werkgevers noemen.

Wat is het verschil tussen kwalificatie en validatie?

Kwalificatie gaat over de vraag of een installatie, ruimte, utiliteit of systeem goed is ontworpen, geïnstalleerd en binnen zijn bereik werkt. Validatie gaat over de vraag of een proces, reinigingsmethode, testmethode of computertoepassing consequent het beoogde resultaat geeft. Beide lopen in elkaar, want een proces kan pas worden gevalideerd op gekwalificeerde apparatuur (Annex 15, 5.9). Bron: Annex 15, Qualification and validation

De Annex zegt zelf dat de stappen en criteria suggesties zijn die per project kunnen verschillen. Afhankelijk van de complexiteit mogen IQ en OQ worden gecombineerd tot een IOQ.

Welke documenten horen bij een validatietraject?

Een validatietraject is een documentketen. Het validatiemasterplan (VMP) of een gelijkwaardig document legt het programma van de locatie vast, met het beleid, de rollen, een overzicht van faciliteiten en processen met hun status, change control en de strategie inclusief herkwalificatie. Per project komen daarna een URS, een protocol per stap met acceptatiecriteria, de uitvoering met eventuele deviaties, een rapport met eindoordeel en een formele vrijgave voor de volgende stap.

Protocollen moeten vooraf vastliggen, zodat achteraf niet gezocht wordt naar criteria die passen bij de uitkomst. Goedgekeurde documenten worden getekend door bevoegde personen, door de gebruikende afdeling en door QA. Change control beoordeelt daarna of een wijziging herkwalificatie of hervalidatie vraagt.

Hoe werkt procesvalidatie?

Procesvalidatie is het gedocumenteerde bewijs dat een proces, binnen vastgestelde parameters bedreven, effectief en reproduceerbaar een geneesmiddel oplevert dat aan de vooraf bepaalde specificaties voldoet. Het is teamwerk. Procesontwikkeling levert de kennis, productie maakt de batches, QC test de monsters en QA beoordeelt. De validation engineer schrijft het protocol, verzamelt en beoordeelt de data, met statistiek waar nodig, en schrijft het rapport. Het protocol legt de critical process parameters (CPP) en critical quality attributes (CQA) vast. Meer over de ICH-richtlijnen waar die begrippen uit komen staat in het overzicht van ICH-richtlijnen.

Bij de traditionele aanpak worden batches onder routinecondities gemaakt. Annex 15 noemt het algemeen aanvaardbaar dat ten minste drie opeenvolgende batches een validatie kunnen vormen, maar de fabrikant moet het aantal zelf onderbouwen. Retrospectieve validatie is niet langer aanvaardbaar.

Na de eerste validatie blijft de fabrikant de kwaliteit bewaken. Die ongoing process verification geldt voor alle drie de aanpakken: de fabrikant evalueert procestrends onder een goedgekeurd protocol en houdt zo de state of control vast.

Continue procesverificatie kan een alternatief zijn voor product dat met quality by design is ontwikkeld, met een wetenschappelijk onderbouwde control strategy. Een hybride aanpak past bij een grote hoeveelheid product- en procesinzicht uit productie-ervaring en historische batchdata. Concurrent validation is een uitzondering, voor gevallen met een sterke baten-risicoverhouding voor de patiënt.

De EMA-richtlijn over procesvalidatie voor eindproducten gaat over wat in het registratiedossier komt. Annex 15 beschrijft wat GMP eist gedurende de levenscyclus. Welke werkgevers risicobeoordeling als vaardigheid vragen, zie je bij de vacatures met risicobeoordeling als vaardigheid.

Wat valideer je verder: reiniging, utiliteiten, transport en verpakking?

Naast processen en apparatuur valideert de engineer ook reiniging, utiliteiten, transport en verpakking.

Reinigingsvalidatie

Reinigingsvalidatie is bewijs dat een goedgekeurde reinigingsprocedure het vorige product of de reinigingsmiddelen verwijdert tot onder het maximaal toelaatbare overdrachtsniveau. Dat telt vooral als in dezelfde apparatuur meerdere producten worden gemaakt. Een visuele controle is een belangrijk onderdeel van de acceptatiecriteria, maar het is in het algemeen niet aanvaardbaar dat die het enige criterium is. Herhaald reinigen en opnieuw testen tot het resultaat past, is ook niet aanvaardbaar.

Utiliteiten, transport en verpakking

Utiliteiten zoals stoom, water, lucht en andere gassen worden na installatie gekwalificeerd. Bij transport gaat het om de vraag of het product de reis overleeft, met transportroutes, seizoensinvloeden en bewaakte kritische omstandigheden. Primaire en secundaire verpakkingsapparatuur wordt gekwalificeerd. Bij primaire verpakking gebeurt dat bij de minimale en maximale bedrijfsbereiken van kritische parameters zoals temperatuur, machinesnelheid en afdichtdruk.

Wat is computersysteemvalidatie?

Computersysteemvalidatie (CSV) laat zien dat een systeem dat GMP-gegevens vastlegt of verwerkt, zoals batchrecords of laboratoriumgegevens, doet wat het moet doen en dat gegevens betrouwbaar blijven. Annex 11, Computerised Systems geldt voor alle computersystemen in GMP-gereguleerde activiteiten. Het werk draait om gebruikerseisen, een risicobeoordeling, tests, tracering van eisen naar tests en beheer van wijzigingen. Vacatures waarin GAMP 5 wordt genoemd, staan bij vacatures met GAMP 5.

ISPE beschrijft GAMP 5, tweede editie (juli 2022) als een kader voor een risicogebaseerde aanpak van computersystemen die aan de regels voldoen. De GMP-eisen staan in Annex 11 en Annex 15. De Europese Commissie hield van 7 juli 2025 tot en met 7 oktober 2025 een consultatie over een herziene Annex 11. Zolang de Volume 4-pagina geen nieuwe tekst toont, is de Annex 11 van januari 2011 de geldende versie.

Hoe zit het met analytische methoden en steriele productie?

Analysemethoden die bij kwalificatie, validatie en reinigingsvalidatie worden gebruikt, moeten gevalideerd zijn (Annex 15, sectie 9). Voor testmethoden in het laboratorium geldt hetzelfde volgens Chapter 6 van de GMP-richtlijn. Het kader is ICH Q2(R2), in november 2023 als Step 4 aangenomen. Een validatieprotocol legt het doel, de prestatiekenmerken en de criteria vast, zoals specificiteit, bereik, juistheid, precisie en robuustheid. Wie de methode valideert, verschilt per bedrijf. Dat kan het laboratorium zelf zijn, met de validation engineer als coördinator.

Steriele productie stelt extra eisen. Annex 1, Manufacture of Sterile Medicinal Products is van toepassing sinds 25 augustus 2023, voor punt 8.123 sinds 25 augustus 2024. Cleanrooms worden gekwalificeerd, met herkwalificatie na maximaal 6 maanden voor grade A en B en na maximaal 12 maanden voor grade C en D. Bij de aseptische procesimulatie (media fill) maakt de fabrikant het routineproces na met steriel voedingsmedium in plaats van product. De initiële validatie vraagt ten minste drie opeenvolgende bevredigende simulatietests die alle werkploegen bestrijken; het doel is nul groei. Dit is een korte greep uit Annex 1, geen samenvatting; lees voor de volledige eisen de bron.

Hoe verschilt een validation engineer van QA, QC en de Qualified Person?

Annex 15 zegt dat validatiepersoneel niet per se aan QA hoeft te rapporteren, zolang er passend kwaliteitstoezicht is. Bij kleinere bedrijven kan één functie meerdere rollen dekken, dus lees de taken in de vacature. Meer over de QA-rol staat in de gids over werken als quality assurance specialist, over QC in de gids over werken als quality control analyst en over de QP in de route naar de functie van Qualified Person.

Waar werkt een validation engineer en hoe ziet de Nederlandse context eruit?

Een fabrikant valideert de eigen locatie en producten. Een CDMO (contractfabrikant) valideert voor opdrachtgevers. Een biotechbedrijf in de ontwikkelfase kan kwalificatie en validatie fasegewijs laten groeien. Bekijk werkgevers met validatievacatures voor de bedrijven die hiervoor zoeken.

In medtech is ISO 13485:2016 de norm voor het kwaliteitsmanagementsysteem. IEC 62304:2006+AMD1:2015 beschrijft levenscyclus-eisen voor software van medische hulpmiddelen en dekt volgens de normpagina de validatie en eindvrijgave van het hulpmiddel zelf niet. Een engineer valideert in medtech binnen dat kwaliteitssysteem, met andere regels en terminologie dan in de geneesmiddelen-GMP. Wie die kant op wil, kijkt naar vacatures waarin IEC 62304 wordt genoemd, vacatures waarin ISO 13485 wordt genoemd en vacatures voor een medical device quality engineer.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht op de kwaliteit van geneesmiddelen. Een inspectiebezoek kan worden aangekondigd of onaangekondigd zijn en duurt één of meer dagen. Gevraagde documenten moeten binnen redelijke tijd beschikbaar zijn. De IGJ toetst een steekproef, onder meer op het kwaliteitssysteem, apparatuur, reiniging en kwalificatie. Bron: IGJ, zo ziet een inspectiebezoek GMP eruit

Welke vaardigheden heb je nodig en hoe groei je door?

Je moet techniek kunnen lezen, nauwkeurig kunnen schrijven en een testplan kunnen opbouwen. Engels is nodig, omdat protocollen en richtlijnen in het Engels zijn. Een technische of life-sciences-achtergrond past. De GMP-richtlijn schrijft voor een validation engineer geen specifieke opleiding voor; wat een werkgever vraagt, staat in de vacature. Vacatures waarin validatie wordt gevraagd en het vakgebied kwaliteit en regelgeving geven het bredere beeld.

Instroom komt uit het laboratorium, de productie, engineering of QA. Doorgroei loopt langs senior validation engineer, validation lead of projectleider kwalificatie en validatie. Zijwaarts kan het naar QA, technology transfer of, via een eigen route, de Qualified Person. Titels verschillen per bedrijf.